बेसिक इंश्योरेंस से कुछ प्रश्न

 

प्रश्न :-

अ) विमा कराराची संकल्पना आणि पूर्ण घटक स्पष्ट करा.    

ब) विमा कराराची विशिष्ट तत्त्वे स्पष्ट करा.    

क) विमा म्हणजे काय? विविध विमा तत्वे स्पष्ट करा.

अ) विमा कराराची संकल्पना आणि पूर्ण घटक स्पष्ट करा ।

 उत्तर :-  विमा कराराची संकल्पना :

विमा करार म्हणजे दोन पक्षांमध्ये (विमाकर्ता आणि विमाधारक) झालेला असा करार, ज्यात विमाकर्ता ठराविक प्रिमियम घेऊन भविष्यातील अनिश्चित नुकसानाची भरपाई करण्याचे आश्वासन देतो.

म्हणजेच जोखीम हस्तांतरणाचा (Risk Transfer) कायदेशीर करार म्हणजे विमा करार.

विमा कराराचे पूर्ण घटक :

१) अत्यंत प्रामाणिकपणा (Utmost Good Faith)

दोन्ही पक्षांनी एकमेकांना खरी माहिती द्यावी. माहिती लपवणे चुकीचे आहे.

२) विमा हित (Insurable Interest)

विमा घेताना विमाधारकाला त्या व्यक्ती/मालमत्तेबद्दल आर्थिक हित असणे आवश्यक.

३) भरपाई तत्त्व (Indemnity)

नुकसान जितके होईल तेवढीच भरपाई मिळते. नफा मिळत नाही.

४) जोखीमची निश्चिंतता (Certainty of Risk)

ज्याची घटना अनिश्चित आहे अशाच जोखमीचा विमा करता येतो.

५) कायदेशीर करार (Legal Contract)

प्रस्ताव, स्वीकार, प्रतिफळ (प्रिमियम) आणि कायदेशीर उद्देश असणे आवश्यक.

६) निकट कारण तत्त्व (Proximate Cause)

नुकसानाचे मूळ कारण समजून त्यानुसार भरपाई केली जाते.

७) हक्क हस्तांतरण (Subrogation)

भरपाई दिल्यानंतर विमाकंपनीला काही कायदेशीर हक्क मिळतात.

ब) विमा कराराची विशिष्ट तत्त्वे  ,:- 

विमा करार सामान्य करारापेक्षा खास तत्त्वांवर आधारित असतो. मुख्य तत्त्वे खालीलप्रमाणे—

१)अत्यंत प्रामाणिकपणा (Utmost Good Faith)

विमाधारकाने आरोग्य, मालमत्ता, पूर्व इतिहास याबाबत खरी माहिती द्यावी.

२) विमा हित (Insurable Interest)

ज्याचा विमा घेतो त्याबद्दल आर्थिक संबंधित्यता असावी.

उदा. स्वतःचे जीवन, स्वतःचा व्यापार, घर, वाहन इत्यादी.

३) भरपाई तत्त्व (Indemnity Principle)

नुकसान जितके झाले तितकीच भरपाई—अधिक नाही, कमी नाही.

४) योग्य निकट कारण (Proximate Cause)

मुख्य नुकसानाचे जवळचे कारण शोधले जाते आणि त्यावरून दावा ठरतो.

५ ) योगदान तत्त्व (Contribution Principle)

एकाच मालमत्तेचा अनेक ठिकाणी विमा असेल तर सर्व कंपन्या प्रमाणानुसार भरपाई करतात.

६) हक्क हस्तांतरण (Subrogation)

कंपनी नुकसान भरून दिल्यावर दोषी व्यक्तीकडून रक्कम परत घेण्याचा हक्क वापरू शकते.

७) प्रिमियम प्रतिफळ (Consideration)

विमा कंपनी सेवा देते आणि बदल्यात विमाधारक प्रिमियम भरतो.

क) विमा म्हणजे काय? विविध विमा तत्त्वे स्पष्ट करा.

विमा म्हणजे काय?

विमा म्हणजे भविष्यात होऊ शकणाऱ्या नुकसानापासून आर्थिक संरक्षण देणारी योजना.

विमा कंपनी ठराविक प्रिमियम घेते आणि अनिश्चित घटनांमध्ये भरपाई देते.

विविध विमा तत्त्वे :

१) जोखीम हस्तांतरण (Risk Transfer)

नुकसानाची जोखीम व्यक्तीकडून विमाकंपनीकडे जाते.

२) प्रामाणिकपणा (Utmost Good Faith)

खरी माहिती देणे आवश्यक.

३) विमा हित (Insurable Interest)

ज्याचा विमा घेतो त्याच्याशी आर्थिक संबंध असणे आवश्यक.

४) भरपाई (Indemnity)

नुकसानाएवढीच भरपाई मिळते.

५) निकट कारण (Proximate Cause)

वास्तविक कारणावर आधारित दावा मंजूर केला जातो.

६) योगदान (Contribution)

अनेक विमा असल्यास कंपन्या एकत्र भरपाई करतात.

७) हक्क हस्तांतरण (Subrogation)

भरपाई दिल्यावर विमाकंपनीला नुकसान भरून घेण्याचा हक्क मिळतो.

८ ) जोखीम विभाजन (Risk Pooling)

अनेक लोकांकडून प्रिमियम गोळा करून नुकसान भरपाई दिली जाते.

नोट :- इसमें अंग्रेजी के शब्दों को पेपर में नहीं लिखना है।